พอเริ่มศึกษาอย่างจริงจัง เราถึงรู้ว่า คำถามว่า “น้ำมันหอมระเหยแพ้ได้ไหม?” คำตอบคือ แพ้ได้ค่ะ เพราะแม้จะเป็นสารจากธรรมชาติ ก็ยังมีโอกาสทำให้เกิดการแพ้หรือระคายเคืองในบางคนได้
เมื่อก่อนเราเป็นคนหนึ่งที่คิดว่าถ้าเป็นของจากธรรมชาติ ก็น่าจะอ่อนโยนกว่า และน่าจะมีโอกาสแพ้น้อยกว่า โดยเฉพาะเรื่องกลิ่น เราเป็นภูมิแพ้ และค่อนข้างไวต่อกลิ่นอยู่แล้วเวลาจะเลือกผลิตภัณฑ์ เราจึงมักเลือกแบบที่มีกลิ่นอ่อน ๆ หรือไม่มีกลิ่นเลย
พอเริ่มสนใจน้ำมันหอมระเหย เราเลยคิดว่า ถ้าเป็นน้ำมันหอมระเหยจากธรรมชาติแท้ ก็น่าจะเหมาะ กับเรา แต่พอเริ่มศึกษาเรื่องกลิ่นและน้ำมันหอมระเหยจริงจังขึ้น เราถึงรู้ว่า ของจากธรรมชาติก็ทำให้แพ้หรือระคายเคืองได้เหมือนกัน และนี่เป็นอีกเรื่องหนึ่งที่เปลี่ยนวิธีคิดของเราในการทำ AROMAYU
น้ำมันหอมระเหยแพ้ได้ไหม?
คำว่า “ธรรมชาติ” บอกเราถึงแหล่งที่มาของวัตถุดิบ แต่ไม่ได้หมายความว่าสารนั้นจะไม่มีโอกาสทำให้เกิดการแพ้หรือการระคายเคือง น้ำมันหอมระเหยหนึ่งชนิดไม่ได้ประกอบด้วยสารเพียงตัวเดียว แต่เป็นส่วนผสมตามธรรมชาติของสารหลายชนิด และน้ำมันหอมระเหยบางชนิดอาจมีองค์ประกอบมากกว่า 100 ชนิด สารบางตัวสามารถกระตุ้นให้เกิด allergic contact dermatitis หรือการแพ้สัมผัสในบางคนได้ DermNet®
ตอนที่เราเข้าใจเรื่องนี้ เรานึกถึงอาหารขึ้นมาทันที ถั่ว นม อาหารทะเล หรือผลไม้ ล้วนมาจากธรรมชาติคนหนึ่งกินได้ตามปกติ แต่อีกคนอาจแพ้ได้สิ่งที่มาจากธรรมชาติจึงไม่ได้มีคำตอบเดียวสำหรับทุกคนน้ำมันหอมระเหยก็เช่นกัน
ตอนเริ่มต้น เรามองน้ำมันหอมระเหยง่าย ๆ ว่า เป็นกลิ่นที่สกัดออกมาจากพืช
แต่เมื่อศึกษาไปเรื่อย ๆ เราถึงเริ่มมองมันต่างออกไป ในขวดเล็ก ๆ หนึ่งขวด มีสารประกอบธรรมชาติหลายชนิดอยู่ด้วยกัน เช่น limonene, linalool, geraniol, citral หรือ eugenol ซึ่งมีอยู่ในน้ำมันหอมระเหยแต่ละชนิดในสัดส่วนที่แตกต่างกัน องค์ประกอบเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้พืชแต่ละชนิดมีกลิ่นและคุณสมบัติแตกต่างกัน และในขณะเดียวกัน สารบางชนิดก็อาจมีข้อจำกัดในการใช้ หรือทำให้เกิดการระคายเคืองหรือการแพ้ในบางคนได้ ตรงนี้ทำให้เราเริ่มเข้าใจว่า
เวลาพูดถึงความอ่อนโยนของกลิ่น เราดูแค่คำว่า Natural อย่างเดียวไม่ได้
“แพ้” กับ “ระคายเคือง” เหมือนกันไหม?
สองคำนี้มักถูกใช้แทนกัน แต่จริง ๆ แล้วเป็นคนละเรื่อง การระคายเคือง (Irritation) เกิดจากสารที่สัมผัสแล้วทำให้ผิวเกิดการระคายเคืองโดยตรง โดยความเข้มข้น ปริมาณ และระยะเวลาที่สัมผัสมีส่วนสำคัญ ส่วน การแพ้สัมผัส (Allergic Contact Dermatitis) เกี่ยวข้องกับการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกัน หลังจากร่างกายเกิดความไวต่อสารนั้นแล้ว อาการ allergic contact dermatitis มักเกิดประมาณ 24–72 ชั่วโมงหลังสัมผัส และอาจมีอาการคัน แดง หรือผิวลอก DermNet® เพราะฉะนั้น เวลามีใครบอกว่า“ใช้แล้วแสบ แสดงว่าแพ้” ก็อาจยังสรุปแบบนั้นไม่ได้ อาการนั้นอาจเป็นการระคายเคือง หรืออาจเป็นการแพ้จริง ๆ ก็ได้
น้ำมันหอมระเหย 100% ยิ่งต้องเข้าใจวิธีใช้
อีกเรื่องที่เราได้เรียนรู้คือ คำว่า “น้ำมันหอมระเหยบริสุทธิ์ 100%” ไม่ได้หมายความว่าจะใช้ในปริมาณเท่าไรก็ได้ เพราะน้ำมันหอมระเหยเป็นสารที่มีความเข้มข้นสูง การใช้งานจึงต้องดูทั้งชนิดของน้ำมัน ปริมาณที่ใช้ และรูปแบบของผลิตภัณฑ์ บางชนิดเหมาะกับการกระจายกลิ่น บางชนิดนำไปใช้กับผิวได้เมื่อเจือจางอย่างเหมาะสม และแต่ละคนก็อาจตอบสนองต่อกลิ่นหรือน้ำมันหอมระเหยไม่เหมือนกันเพราะฉะนั้น สำหรับเราแล้วคำถามจึงไม่ได้มีแค่ว่า “ใช้น้ำมันหอมระเหยอะไร” แต่ต้องดูด้วยว่า ใช้ในปริมาณเท่าไร ใช้แบบไหน และเหมาะกับการใช้งานนั้นหรือเปล่า
จากคำว่า “ธรรมชาติ” สู่การดูว่า “ใช้ยังไง”
เมื่อก่อนเวลาเลือกอะไร เรามักดูเป็นอันดับแรกว่า เป็นธรรมชาติหรือเปล่า แต่พอได้เรียนรู้เรื่องน้ำมันหอมระเหยมากขึ้นเราถึงรู้ว่า แค่เป็นธรรมชาติ ก็ไม่ได้แปลว่าจะเหมาะกับทุกคน เราเคยเจอบทเรียนคล้ายกันมาก่อน ตอนทดลองทำ ดอกซ่อนกลิ่น จากพืชจริง เราถึงเห็นว่า วัตถุดิบจากธรรมชาติก็มีความซับซ้อนของมัน และผลลัพธ์ไม่ได้เป็นอย่างที่เราคิดเสมอไปสิ่งที่ต้องดูต่อคือ น้ำมันชนิดนั้นมีองค์ประกอบอะไร เหมาะกับการใช้แบบไหน ควรใช้ในปริมาณเท่าไร และมีข้อควรระวังอะไรบ้าง สำหรับเรา ความคิดเลยค่อย ๆ เปลี่ยนจาก “เป็นธรรมชาติไหม?” มาเป็น “ใช้แบบไหนถึงจะเหมาะ?” เพราะสุดท้ายแล้ว ต่อให้เป็นวัตถุดิบจากธรรมชาติ เราก็ยังต้องเข้าใจวิธีใช้มันอยู่ดี
แล้ว IFRA เกี่ยวอะไรกับน้ำมันหอมระเหย?
พอเริ่มเรียนเรื่องการปรุงกลิ่น เราจึงได้รู้จัก IFRA หรือ International Fragrance Association มากขึ้น IFRA มีมาตรฐานสำหรับการใช้วัตถุดิบกลิ่น โดยมาตรฐานบางรายการกำหนดการห้ามใช้
บางรายการจำกัดปริมาณ และบางรายการกำหนดเงื่อนไขด้านคุณภาพหรือความบริสุทธิ์ของวัตถุดิบ โดยพิจารณาตามประเภทผลิตภัณฑ์และลักษณะการสัมผัส IFRA น้ำมันหอมระเหยเองก็อาจมีสารองค์ประกอบที่อยู่ภายใต้ข้อจำกัดของ IFRA ได้ จึงไม่ได้หมายความว่าเพียงเป็นวัตถุดิบธรรมชาติแล้วจะใช้ในปริมาณเท่าใดก็ได้ IFRA ตรงนี้ทำให้เราเห็นอีกครั้งว่า การเลือกวัตถุดิบธรรมชาติเป็นเพียงจุดเริ่มต้น การเข้าใจว่า “ควรใช้มันอย่างไร” สำคัญไม่แพ้กัน
แล้วถ้าเราเป็นคนไวต่อกลิ่นล่ะ?
อีกเรื่องหนึ่งที่เราอยากแยกออกจากคำว่า “แพ้” คือ อาการที่เกิดจากการรับกลิ่น บางคนอาจรู้สึกปวดศีรษะ คลื่นไส้ รู้สึกไม่สบาย หรือรู้สึกว่ากลิ่นบางอย่างรบกวนมากกว่าคนอื่น อาการจากการรับกลิ่นไม่ได้หมายความว่าจะเป็น “การแพ้” ทางภูมิคุ้มกันเสมอไป สำหรับเรา เรื่องนี้ทำให้คำว่า
“กลิ่นหอม” เปลี่ยนความหมายไปมาก กลิ่นที่คนหนึ่งรู้สึกว่าหอมมาก อีกคนอาจรู้สึกเฉย ๆ และอีกคนอาจอยากเดินออกจากห้องนั้นเลยก็ได้ เราเลยเริ่มรู้สึกว่า การพูดว่า “กลิ่นนี้ทุกคนต้องชอบ”
อาจไม่ใช่วิธีคิดที่เหมาะกับเรื่องกลิ่นเลย
ธรรมชาติยังมีคุณค่า เพียงแต่เราต้องรู้จักมันให้มากขึ้น
หลังจากเรียนรู้เรื่องนี้ เราไม่ได้รู้สึกว่าธรรมชาติน่ากลัวขึ้น ตรงกันข้าม เรากลับรู้สึกว่า เราต้องเคารพธรรมชาติมากขึ้นกว่าเดิม เพราะเริ่มเห็นว่า พืชแต่ละชนิดมีความซับซ้อนกว่าที่เราเคยคิด น้ำมันหอมระเหยหนึ่งหยดจึงไม่ใช่แค่ “กลิ่นหอมจากธรรมชาติ” แต่มันมีสารธรรมชาติหลายชนิดอยู่ด้วยกัน
และเมื่อเราเข้าใจมันมากขึ้น เราก็เลือกใช้มันได้เหมาะสมขึ้น
นี่จึงกลายมาเป็นหนึ่งในวิธีคิดของ AROMAYU
เราเลือกใช้น้ำมันหอมระเหยจากธรรมชาติ เพราะเราเห็นคุณค่าของกลิ่นจากพืชและศาสตร์ Aromatherapy แต่ขณะเดียวกัน เราก็ไม่อยากใช้คำว่า “ธรรมชาติ” เป็นคำตอบของทุกอย่าง
สำหรับเรา สิ่งที่สำคัญกว่าคือ การรู้จักวัตถุดิบที่เราใช้ เข้าใจองค์ประกอบ เข้าใจระดับการใช้ เข้าใจข้อจำกัด และยอมรับว่า กลิ่นหนึ่งกลิ่น ไม่ได้เหมาะกับทุกคน จากคนที่เคยคิดว่า“ถ้าเป็นธรรมชาติ เราก็น่าจะไม่แพ้” วันนี้เราเปลี่ยนมาคิดว่า ธรรมชาติไม่ได้แปลว่าไม่แพ้ แต่ยิ่งเราเข้าใจธรรมชาติมากเท่าไรเราก็ยิ่งเลือกใช้มันได้ดีขึ้นเท่านั้น
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับน้ำมันหอมระเหยและการแพ้
ได้ค่ะ น้ำมันหอมระเหยประกอบด้วยสารธรรมชาติหลายชนิด และสารบางชนิดสามารถกระตุ้นให้เกิด allergic contact dermatitis ในบางคนได้ การตอบสนองจึงแตกต่างกันไปในแต่ละคน DermNet®
คำว่า 100% หมายถึงความเข้มข้นหรือความบริสุทธิ์ของน้ำมัน ไม่ได้หมายความว่าสามารถใช้กับผิวโดยตรงได้กับน้ำมันทุกชนิดหรือทุกคน การใช้งานต้องดูชนิดของน้ำมัน ความเข้มข้น วิธีใช้ และข้อควรระวังของวัตถุดิบนั้น
การระคายเคืองเป็นผลจากสารที่รบกวนผิวโดยตรง ส่วน allergic contact dermatitis เป็นปฏิกิริยาของระบบภูมิคุ้มกันต่อสารที่ร่างกายเกิดความไวต่อสารนั้นแล้ว จึงเป็นคนละกลไกกัน
ไม่จำเป็นเสมอไป อาการที่เกิดจากการรับกลิ่นและการแพ้ทางภูมิคุ้มกันเป็นคนละเรื่องกัน หากมีอาการผิดปกติรุนแรง เกิดซ้ำ หรือมีอาการทางระบบหายใจ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินสาเหตุ
แหล่งข้อมูลที่ใช้ประกอบบทความ
DermNet — Allergic Contact Dermatitis to Essential Oils
DermNet: Allergic contact dermatitis to essential oils
International Fragrance Association — IFRA Standards
IFRA Standards
